“Bir Elimde Kuran-ı Kerim, Bir Elimde Bayrağım, Ölüm Pahasına Mintikamı Terk Etmeyeceğim” (1878 -1949)
Millî Mücadele’nin fiilen başlamasında önemli rol oynayan, Ayvalık Cephesi’nde işgalci Yunan kuvvetlerine ilk kurşunu attıran kahraman asker ve devlet adamı Ali Çetinkaya, 1878 yılında Afyonkarahisar’da dünyaya gelmiştir. Şerifoğlu Ahmet Ağa ile Fatma Hanım’ın oğludur. Daha çocukluk yıllarında gösterdiği liderlik özellikleri sebebiyle çevresinde “Ali Vezir” lakabıyla tanınmıştır.
Afyonkarahisar’ın millî ve manevî değerlere bağlı ortamında yetişen Ali Çetinkaya, hayatı boyunca Türklük, bağımsızlık ve vatan sevgisini temel ilke edinmiştir. Atatürk’ün düşünce dünyasını doğru kavramış, onunla aynı idealleri paylaşmış; halkçı, cumhuriyetçi, devletçi, inkılapçı, laik ve milliyetçi bir çizgide yaşamıştır.
Askerlik Hayatı
1892’de Bursa Işıklar Askerî İdadisi’ne, 1895’te Harp Okulu’na girmiş; 1898’de teğmen rütbesiyle mezun olmuştur. Makedonya ve Arnavutluk’ta isyanlara karşı mücadele etmiş; Balkan Savaşları ve I. Dünya Savaşı’nda çeşitli cephelerde görev almıştır.
1911’de Trablusgarp Savaşı’nda Mustafa Kemal Paşa’nın emrinde Derne ve Bingazi bölgelerinde görev yapmış, cesareti ve askerî kabiliyetiyle öne çıkmıştır.
Millî Mücadele ve “İlk Kurşun”
Ali Çetinkaya, 1919 yılında 172. Piyade Alayı Komutanı olarak görev yaptığı Ayvalık Cephesi’nde, İstanbul Hükûmeti’nin “ateş etmeyin” emrine rağmen Yunan kuvvetlerine karşı ateş emri vermiştir. Mustafa Kemal Atatürk, Nutuk’ta bu olayı açıkça ifade ederek, Millî Mücadele’nin fiilen Ali Çetinkaya tarafından başlatıldığını belirtmiştir.
Malta Sürgünü ve TBMM
Son Osmanlı Mebusan Meclisi’nde Afyonkarahisar Mebusu olan Ali Çetinkaya, İstanbul’un işgalinden sonra İngilizler tarafından tutuklanarak Malta’ya sürgün edilmiştir. Yaklaşık iki yıl süren sürgünün ardından 1922’de yurda dönmüş ve TBMM’de Afyonkarahisar Milletvekili olarak görev almıştır.
Devlet Adamlığı
Cumhuriyet’in kuruluş sürecinde aktif rol alan Ali Çetinkaya; 1924 Anayasası’nın hazırlanmasında, Cumhuriyet Halk Fırkası’nın kuruluşunda ve Meclis içi düzenin sağlanmasında önemli görevler üstlenmiştir.
1934 yılında Bayındırlık Bakanı, 1939’da ise Türkiye Cumhuriyeti’nin ilk Ulaştırma Bakanı olmuştur. Demiryollarının millîleştirilmesi ve ülkenin demir ağlarla örülmesinde büyük hizmetleri vardır. Atatürk’ün dürüstlüğüne en çok güvendiği isimlerden biri olmuştur.
İstiklal Mahkemeleri ve Diğer Görevleri
Ali Çetinkaya, Ankara İstiklal Mahkemesi’nin başkanlığını yapmış; Millî Birliğin sağlanması için zor ama kritik görevler üstlenmiştir. Ayrıca Türkiye İş Bankası ve Ziraat Bankası yönetimlerinde bulunmuş, kooperatifçilik hareketine destek vermiştir.
Soyadı ve Vefatı
Soyadı Kanunu’nun kabulüyle Atatürk tarafından kendisine “Çetinkaya” soyadı verilmiştir. 21 Şubat 1949 tarihinde vefat eden Ali Çetinkaya, Afyonkarahisar Asri Mezarlığı’na defnedilmiştir. Ayvalık’taki Cunda Adası’nın resmî adı “Ali Bey Adası” olarak değiştirilmiştir.
Ali Çetinkaya; askerliği, devlet adamlığı, dürüstlüğü ve Cumhuriyet’e olan bağlılığıyla Afyonkarahisar’ın ve Türk milletinin yetiştirdiği en önemli şahsiyetlerden biridir.